Đường sắt đô thị Hà Nội và TP.HCM: mục tiêu 2035 và vai trò trong giao thông xanh
Bộ Giao thông vận tải từng đề xuất mục tiêu 17 tuyến metro, 752 km cho hai thành phố đến năm 2035, đưa tỷ lệ vận tải công cộng lên 35-50%; bài viết tóm lược các mục tiêu, nhu cầu vốn và ý nghĩa môi trường.
Phát triển đường sắt đô thị được xem là hướng đi then chốt để Hà Nội và TP.HCM giảm phụ thuộc vào xe cá nhân, giảm ùn tắc và hạn chế phát thải từ giao thông. Bài viết tóm lược các mục tiêu và nhu cầu vốn đã được Bộ Giao thông vận tải công bố trong giai đoạn 2024-2025; các con số có thể được điều chỉnh theo văn bản chính thức cuối cùng.
Mục tiêu mạng lưới đến năm 2035 và 2045
Theo dự thảo nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù phát triển đường sắt đô thị tại Hà Nội và TP.HCM mà Bộ Giao thông vận tải xây dựng (thông tin đăng tháng 2/2025), đến năm 2035 hai thành phố hướng tới 17 tuyến metro với tổng chiều dài 752 km, đáp ứng 35-50% nhu cầu vận tải công cộng. Đến năm 2045, dự kiến bổ sung 7 tuyến và 4 đoạn tuyến với tổng chiều dài 355 km, nâng tỷ lệ này lên 50-60%. Mục tiêu hoàn thành cơ bản mạng lưới vào năm 2035 bám theo Kết luận số 49-KL/TW.
Trong hồ sơ đề án phát triển đường sắt đô thị đến năm 2035 mà Bộ gửi Chính phủ hồi tháng 9/2024, Hà Nội đặt mục tiêu mạng lưới 598,5 km, trong đó có 96,8 km vận hành vào năm 2030. TP.HCM nêu tuyến Bến Thành - Suối Tiên (metro số 1) là tuyến tiêu biểu, với khoảng 183 km vào năm 2035 và khoảng 351 km vào năm 2045.
Nhu cầu vốn rất lớn
Tổng vốn đầu tư metro cho hai thành phố được ước tính hơn 3 triệu tỷ đồng, trong đó Hà Nội khoảng 1,17 triệu tỷ đồng và TP.HCM khoảng 1,47 triệu tỷ đồng theo dự thảo. Ngân sách trung ương dự kiến hỗ trợ khoảng 424.850 tỷ đồng trong 10 năm. Bộ khuyến khích các địa phương huy động vốn ngoài ngân sách như hợp tác công tư (PPP), vốn vay ưu đãi và hợp tác quốc tế.
Cơ chế đặc thù và phát triển theo định hướng TOD
Dự thảo đề xuất nhiều nhóm chính sách: linh hoạt trong huy động vốn, đơn giản hóa thủ tục đầu tư, cho phép địa phương tách dự án và áp dụng định mức quốc tế trong một số trường hợp, quy hoạch phát triển đô thị theo định hướng TOD với mật độ cao hơn và chức năng thương mại quanh nhà ga, cùng hỗ trợ công nghiệp đường sắt trong nước, chuyển giao công nghệ và đào tạo nhân lực.
Ý nghĩa với môi trường đô thị
Hiện vận tải công cộng mới đáp ứng khoảng 20% nhu cầu đi lại tại Hà Nội, trong khi phương tiện cá nhân tăng 4-5% mỗi năm. Bộ nêu lý do phát triển metro là để giảm ùn tắc, ô nhiễm và tai nạn giao thông. Đây là lập luận chung về chính sách; các nguồn đã đọc không đưa ra ước tính định lượng về lượng phát thải giảm được từ riêng đường sắt đô thị. Để metro phát huy hiệu quả, bên cạnh tiến độ xây dựng, cần kết nối thuận tiện với xe buýt, đường đi bộ, bãi đỗ xe và quy hoạch sử dụng đất quanh nhà ga.
Ảnh: Tttrung / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)
Nguồn tham khảo: Tuổi Trẻ (KTSG Online) - Hơn 3 triệu tỉ đồng làm metro tại Hà Nội và TP.HCM (https://tuoitre.vn/saigontimes/hon-3-trieu-ti-dong-lam-metro-tai-ha-noi-va-tphcm/); Doanh nghiệp & Hội nhập - Thúc đẩy tiến độ các dự án metro Hà Nội, TP.HCM có vốn hơn 72 tỷ USD (https://doanhnghiephoinhap.vn/thuc-day-tien-do-cac-du-an-metro-ha-noi-tphcm-co-von-hon-72-ty-usd-87010.html); Viet Nam News - Cutting traffic emissions not enough to clear Hà Nội's air (https://vietnamnews.vn/environment/1799602/cutting-traffic-emissions-not-enough-to-clear-ha-noi-s-air.html)
