Thu phí không dừng trên cao tốc: lộ trình bỏ barie và những điều kiện để chuyển sang thu phí tự do

Thu phí điện tử không dừng (ETC) là một trong những ứng dụng công nghệ số trong giao thông được triển khai rộng nhất ở Việt Nam. Sau khi phủ kín mạng lưới cao tốc, bài toán hiện nay là nâng cấp mô hình để xe đi qua trạm thu phí mượt hơn, giảm ùn tắc và chi phí vận hành.

Từ thu phí tự động đến lộ trình bỏ barie

Theo thông tin Bộ Giao thông Vận tải (nay thuộc Bộ Xây dựng) cung cấp cuối năm 2023, thu phí hoàn toàn tự động đã được áp dụng trên tất cả các tuyến cao tốc từ ngày 1/8/2022. Khi đó, gần 5 triệu ô tô, tương đương 96% tổng số xe, đã dán thẻ và có tài khoản thu phí tự động.

Lộ trình công bố năm 2023 chia làm ba giai đoạn. Giai đoạn 1 (2016–2023) là mô hình trả trước có barie: barie chỉ mở nếu tài khoản còn tiền. Giai đoạn 2 (2024–2025) bỏ barie, xe đi qua một làn tự do. Giai đoạn 3 (từ 2026) chỉ còn thiết bị trên cổng giá (gantry), xe đi tự do qua nhiều làn.

Thí điểm tại Nha Trang – Cam Lâm

Trên tuyến cao tốc Bắc – Nam phía Đông, đoạn Nha Trang – Cam Lâm và Cam Lâm – Vĩnh Hảo được thí điểm từ giữa năm 2024 theo mô hình không barie ở lối vào, vẫn có barie ở lối ra. Theo thiết kế được Bộ phê duyệt, lối vào có một làn ETC và một làn khẩn cấp, camera lắp trên cao đọc thẻ để trừ phí. Lối ra có 2 làn ETC, 1 cabin và 1 barie tự động, xe qua barie với tốc độ 60 km/h thay vì 40 km/h. Mô hình vận hành ổn định nhưng chưa được nhân rộng.

Điều kiện để chuyển sang thu phí sau

Từ ngày 1/10/2025, theo Nghị định 119/2024, tài khoản thu phí trở thành “tài khoản giao thông”, phí được trừ trực tiếp từ ví điện tử liên kết. Khi không còn bước kiểm tra số dư để mở barie, hệ thống phải chuyển sang mô hình thu phí sau, không barie.

• Công nghệ: giải pháp kỹ thuật cho thu phí đa làn tự do, nhận diện phương tiện chính xác.
• Pháp lý: cho phép thu phí sau, truy thu với xe còn nợ phí và có chế tài với trường hợp chậm nộp.
• Vận hành: một số bình luận trên báo chí chỉ ra rủi ro khi nhà cung cấp ví gặp lỗi kỹ thuật khiến xe qua trạm mà chưa bị trừ tiền dù chủ xe không có lỗi, nên cần quy định thời hạn tối đa để thanh toán trước khi xử phạt.

Việc bỏ barie, cabin được kỳ vọng giúp dòng xe thông suốt hơn, giảm chi phí nhân sự trạm và hạn chế ùn tắc tại cửa trạm. Tuy nhiên, theo bình luận trên báo chí, lộ trình đang chậm hơn so với công bố ban đầu và cần được thực hiện theo từng bước kèm cơ chế xử lý vi phạm cố ý trốn phí.

Ảnh: Prenn / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)

Nguồn tham khảo: Kinh tế Sài Gòn Online (Tuổi Trẻ) (https://tuoitre.vn/saigontimes/da-den-luc-bo-barie-tram-thu-phi-etc-theo-lo-trinh-da-cong-bo/); VnEconomy (https://vneconomy.vn/tang-toc-chuyen-sang-thu-phi-da-lan-tu-do-bo-barie-bo-cabin-tai-cac-tuyen-cao-toc.htm)